Medeniyetin en kıymetli bir aleti olan harfler neye göre seçilmelidir? Bir harfin lisana uygun olup olmadığını anlamak için itibar edilecek nokta-i nazarlar.
Harf insanlar arasında efkâr ve hissiyatın zaman ve mesafe aşarak teatisi için kullanılan bir alettir, ki, bu itibarla medeniyet-i beşeriyyenin en kıymetdâr vasıtalarından biridir. Harf ve yazının ehemmiyeti aynı maksada yalnız mesafe vasıtasıyla hadim olan telefon, telgraf, radyo ve saire gibi vasıtaların ehemmiyetine nisbetle daha büyüktür. Binaenaleyh harf seçmek yahud değiştirmek meselesi şu veya bu sistem bir alet seçmek meselesi demek oluyor. Muhtelif sistem aletlerin işe yarayıp yaramadıklarını bilmek, onları birbiriyle mukayese etmek için en iyi usul mesainin ilmî nckta-i nazardan tetkiki usulüdür. Biz bu usul yardımıyla milyonlarca insan tarafından on ve yüz binlerce defa tekrar edilen en ufak hareketleri ve saireyi tetkik ederek ve sonra onları birbirine katarak muhtelif aletler ve çeşitli mesai usullerinin işe yaramak noktasından olan farklarını yanılmaksızımn tayin edebiliriz. Şimdi biz de bu usûlden istifade edeceğiz. Her hangi bir harf sisteminin her hangi bir lisana uygun olup olmadığını tetkik ederken itibar edilecek nokta-i nazarlar şunlardan ibarettir:
l — Mevzuubahs olan lisanın fikirleri tabir eden kelimelerini mevzuubahs olan harf sistemi vasıtasıyla tersim etmek (resmetmek, yazıya dökmek) mümkün müdür, yani o lisandaki sesleri eda etmek için lüzumlu olan kafi miktar harf o elifbada var mıdır, kâfi miktar harf yoksa sistemin kendisini bozmadan bu eksikliği ikmâl etmek kabil midir? 2 — Hangi harf sistemiyle yazılan yahud basılan metin daha çabuk okunur? 3 — Hangisi daha çabuk yazılır? 4 — Matbaa için kolaylık, teknik terakkiyata uygunluk, 5 — Muayyen bir sayfaya şu veya bu sistem harflerden hangisinden daha çok sığacağı, yani mesainin ve aynı ölçü ve biçimdeki harfler ile basılan kitabın maddî kıymeti nokta-i nazarından mukayesesi, 6 — Mevzuubahs olan sistem alet kullanmasını bilenlerin miktarı, yani mevzuubahs olan lisan ile konuşan ahali arasında mevzuubahs olan yazı ile okur-yazarların sayılarının oranı; okuma-yazma bilmeyenler ve gelecek nesiller için o yazıyı öğrenme şeraitinin daha elverişli olup olmaması ve mevzuubahs olan harf sistemi ile yazılan ve okunan şeylerin mevcut miktarı, 7 — Kardeş kavimler arasındaki münasebetler ve beynelmilel (uluslararası) münasebetler için husule getirdiği kolaylık ve mütekabil medenî tesirler nokta-i nazarından faydası, 8 — Harflerin zahirî güzelliği.
