Elifbâ seçmek mi elifbâ değiştirmek mi? Harfleri değiştirmek hangi cihetlerden bir milleti etkiler (ve etkiledi..)
Binaenaleyh, bugün Türk kavimleri için Latin harflerini kabul etmek meselesi elifba seçmek meselesi değil, elifba değiştirmek meselesi demektir. Ben bu noktaya dikkatinizi ayrıca celbediyorum. Çünkü harf değiştirmek medenî, iktisadî ve içtimaî cihetlerden büyük ehemmiyeti haizdir. Bilhassa mazide ve bugün epey mühim medenî kıymetlere malik olan Türkiye Türkleri, Kazanlılar, Azerbaycanlılar, Özbekler ve saire için bu pek mühim ve büyük bir meseledir. Bu gibi Türk kavimleri arasında elifba değiştirilince şu neticeler meydana gelecektir; şimdiye kadar okur-yazar olanların hepsini yeniden okutmak, birkaç seneler mütemadiyen aynı lisanda yazılan aynı eserleri iki türlü harf ile neşretmek, ahaliyi iki türlü yazı ile okumaya yazmaya alıştırmak uğrunda emek sarfetmek (Bu hal Almanlarda olduğu gibi bizde de birçok asırlar devam edecek), bunun için muallimlerimizi yeniden hazırlamaya, matbaalarımız ve dökümhanelerimizi ve umumen medeni hayatımızın bütün teknik ve pratik teçhizatını yeni baştan tadil ve ıslah etmeye mecbur olmak. Bundan başka, elifbası değiştirilen kavmin geniş kitlelerinin içtimaî halet-i ruhiyyesinde (sosyal moralinde) azim bir sarsıntı vukua gelecektir ki, en ehemmiyetlisi de bu noktadır. Bir kavmin medenî seviyesi ne kadar yüksek ve medenî kıymetleri ne kadar bol olur ise o kavim için elifba değiştirmek o kadar güç olacaktır. Bu güçlük sade iktisadî-malî sebeplerden değil, dediğim gibi içtimai sebeplerden de neşet eder.
Böylece harf değiştirmek meselesi, bi'l-fiil tatbik etmek istenilirse, Türk kavimleri içinde en büyük içtimaî ve iktisadî bir mesele teşkil eder. Bunu esasi ve amelî tarzda halletmeye teşebbüs edenlerin uhdesine düşecek mesuliyetin büyüklüğü ayrıca mülahaza edilmeli, harf değiştirmekten doğacak bütün amelî faydalar ve zararlar lâyıkıyla tartılmalıdır. Madem ki biz bugün harf seçmek meselesiyle değil, zikrettiğim gibi büyük müşkilât ile alâkası olan harf değiştirmek meselesi ile karşılaşıyoruz, o halde şimdi takdim edilen Latin harflerini inceden inceye tetkik etmek ve onlarda kullandığımız harflerde bulunmayan faydalan aramak mecburiyetindeyiz, ki bu yolda vereceğimiz kurbanların, sarf edeceğimiz gayretlerin ve masarifin yerinde olup olmadığı tebeyyün etsin. Yoksa bu yolda hakkıyla düşünülmeden iş görülürse içinden çıkılmaz bir vaziyette kalmamız pek mümkündür.
