Hangi harfler göze zararlı? Tecrübeler, isbatlar ve ilzamlar..
Bizim hayırseverlerimizden olan Cüzi Bendli Türkiyat kongresine takdim ettiği materyallerinde, noktaları ve çizgileri pek bol olan İslam harflerinin göze zararlı olduğunu, yani sıhhi olmadığını iddia ediyor. Derhal söylemeliyim ki, bu iddia şundan ileri gelmiştir; Cüzi, Türklerin normal kıraat hadisesi esnasında okumayıp, okurken noktaların nerede ve ne kadar konulduğunu araştırmakla meşgul olduklarını tevehhüm etmiştir.
İnkılabdan evvel Kazan'da, İnkılabdan sonra Bakü'de batı dillerinde yazılan şeyleri okumakla pek ziyade meşgul olan Şeyh Cuzi Arab sistemi harflerin nasıl okunduğunu biraz anlamalı idi. Şu veya bu sistem harflerin göze tesirini bilmek için göz doktorlarının fikrini sormak ve aynı ölçüde olan Arab ve Latin harfleriyle basılmış iki metni gözlere tedricî surette yaklaştırıp bakmak kâfidir. Birçok tecrübelerden anlaşılmıştır ki, her iki sistem harfleri hakkıyla okuyan ve yazan adam Arab sistemi harflerle matbu metni daha uzak mesafeden okuyabiliyor. Her iki yazıyı iyi kavramış olan adam kendi kendine şu tecrübeyi de yapabilir; bir gece uzun müddet İslam harfleriyle matbu kitabı, diğer gece de Latin yahut Rus harfleriyle matbu kitabı okusun. Saate dikkat ederseniz görürsünüz ki, Latin harfleriyle matbu kitabı okurken gözler daha çabuk yorulur. Bu yolda yapılabilecek başka en sade tecrübeleri saymakla sizi sıkmak etmek istemiyorum. Bunların kaffesi aynı neticeleri veriyorlar. Bunlardan bazılarını ben daha 1923 senesinde matbuatta okuyuculara arzetmiştim.
İslam harflerinin gözlere zararlı olduğunu iddia etmenin yanlışlığını şu da isbat ediyor ki, batı kavimleri arasında, hattâ bütün ömrünü İslam harflerini okumak ve yazmakla geçiren kimseler arasında bile gözlük taşıyanlara pek nâdir tesadüf ediliyor. Bizim gibi gözlük taşıyanlar ise bu hediye için başlıca Rus harflerine medyundurlar.
1922 senesinde Kazan'da bir okuma yazma tecrübesi yapılmıştı. Türk Pedagoji Tehnikum Mektebi'nin kırk talebesine 1000 matbaa alâmetini içine alan, İslam harfleriyle matbu bir Türkçe metin, Rus Pedagoji Tehnikumu'nun aynı miktar talebesine aynı miktar matbaa alâmetlerini havi, Rus harfleriyle matbu Rusça bir metin verilmiş ve bunlar arasında okuma yazma çabukluğuna dair bir müsabaka icra olunmuştu. Müsabakanın diğer şartlarının normal olmasına da riayet edilmişti. Türk talebenin hazırlığı bir derece eksik, harflerin de ıslah edilmeyen eski harfler olmasına rağmen Türk talebesinin okuma çabukluğu Rus talebesinin okumasından vasati olarak %26 yüksek, yazma çabukluğu %32 yüksek olduğu anlaşıldı.
