| Umumi surette alınırsa Türk kavimlerinin yüzde doksanı köylü ahalidir. Binaenaleyh Sovyetler şeraiti içinde meselenin siyasî tahlili başlıca şu nokta-i nazarlardan icra olunmalıdır; 1) Arab harfleri yerine Latin harflerini kabul etmek, köylünün Sovyet Hükümeti ile ve Sovyetler İttihadı ile münasebetine nasıl tesir edecek? 2) Teveccühünü celbetmeye çalıştığımız orta halli köylüler bunun neticesinde mollalar ve mütegallibe tesiri altına düşmezler mi? 3) Müstemleke yahut nim-müstemleke(yarı) halinde bulunan ve Arab harflerini kullanan memleketlerin aşağı halk kitlelerinin bizim «İttihadımızla olan münasebetlerine bu hadise nasıl tesir edecek? Köylüler kısmen muhalif bir vaziyet alırlarsa, bu inkılâbın onları muhalefetten vazgeçirecek şe'nî faydaları nelerdir ve o faydalar süratle fiile çıkarılabilecek midir? Fi'l-hakika müstemleke meselesi de köylü meselesi demek olduğundan, arzettiğim şu dört sualin hepsi de köylü meselesine ait demektir. Azerbaycan Latincilerinin başı olan Agamalioğlu, Lenin'e Arab harflerinin noksanlarından, imlanın fenalığından şikayet ederek Latin harflerinin kabulü lüzumundan bahsederken Lenin ona, «Köylü bunu nasıl görür?» diye sormuş. Ağamalioğlu: «İyi görür» deyince o: «Bu yüksek inkılabdır» diye cevap vermiştir. Burada meselenin siyasî tahlili Lenin'in son cümlesinde değil, «bunu köylü nasıl görür?»12 diye sualinde mündemicdir. Şimdi müsaade ediniz de ben size sorayım, Agamali yoldaş ister bu ıslahatın vereceği faydalar hakkında, ister köylünün onu iyi göreceği hakkında acaba kendisini yanlış yola, saptırmamış mıdır? Azerbaycan'da Latin harflerini tatbikten doğan faydaların pek cüz'i olduğunu13 ve Baku'nun hatta sanayi amelesi arasında Latin'e karşı husumet gösterildiğini ve bu yüzden teessüfe şayan hadiseler vukua geldiğini14 Azerbaycan matbuatından öğrenişim beni size bu suali sormaya sevkediyor. Bu hallerin Baku gibi Latin meselesinin, daha müsavatcılar zamanında bile az çok mevzuubahs olduğu bir şehirde vukua geldiğine dikkat ediniz! Köylülerimizin medeni ve iktisadî cihetlerden pek geride olduğunu nazar-ı dikkate alırsak bugünkü elifba yerine Latin elifbasını kabul etmek meselesine köylünün iyi nazarla bakacağını kati surette söylemek fikrimce, en azı, daha iyi tetkik edilmemiş olan bir mesele hakkında acele ile hüküm vermektir. Köylünün her cihetten geride kalması, elbette elifbadan değil, onun iktisadî vaziyetinden ve eski devirde olan siyasî mazlumiyetinden neşet etmiştir. Elifbaya gelince bir harsçı-lisaniyatçı, ihsâiyatçı-iktisadiyatçı sıfatıyla söylüyorum ki, elifba değiştirmek bizim medenî ve iktisadî cihetlerden yükselmemize asla yardım etmemekle kalmaz, bu sahadaki terakkilerimize büyük engel de olur. Bizi medenî ve iktisadî inkişafa doğru ve yürümekte olduğumuz şâh-râhdan saptıracak adımları atmayalım, efendiler!.. Kaynak: islamharfleri.com |
